Vanwege de zeldzaamheid van aplastische anemie (AA) wordt er wereldwijd relatief weinig onderzoek gedaan naar de aandoening. Hierdoor is de exacte oorzaak van de ziekte nog steeds onbekend en is het momenteel niet mogelijk om nieuwe, gerichte behandelingen te ontwikkelen. Daarom zijn we blij met het onderzoek van Emma Pool in de onderzoeksgroep van Jennifer Tjon van de afdeling hematologie van het Leids Universitair Medisch Centrum. Het doel van het onderzoek was om beter te begrijpen hoe de auto-immuunreactie bij AA verloopt en welke afweercellen daarbij betrokken zijn. Emma Pool heeft met haar onderzoek een belangrijke stap voorwaarts gedaan.
Bij een auto-immuunreactie valt het afweersysteem per ongeluk het eigen lichaam aan. Bij AA zijn dat de stamcellen in het beenmerg, waaruit al onze bloedcellen ontstaan. Het proefschrift heet ‘Mapping the pathogenesis of immune-mediated aplastic anemia: filling the gaps’. Het onderzoek kan helpen om in de toekomst gerichtere behandelingen voor AA te ontwikkelen. Het proefschrift biedt tot op heden het meest gedetailleerde overzicht van het afweersysteem bij AA, zowel voor als na behandeling met afweeronderdrukkende medicatie (ATG en ciclosporine).
In kaart gebracht
In het onderzoek is gebruikgemaakt van geavanceerde laboratoriumtechnieken. Deze methoden maken het mogelijk om veel verschillende typen afweercellen tegelijk te bestuderen. In tegenstelling tot gangbare methoden kunnen met deze technieken tot wel veertig kenmerken van een cel tegelijk worden gemeten. Daardoor kunnen ook zeldzame soorten afweercellen goed in kaart worden gebracht. Deze methoden zijn toegepast op beenmerg uit beenmergpuncties en beenmergbiopten van patiënten met AA. Dit unieke materiaal was beschikbaar dankzij de rol van het Leids Universitair Medisch Centrum als nationaal expertisecentrum. Hierdoor kon voor het eerst de auto-immuunreactie in het beenmerg bij AA uitgebreid worden bestudeerd.
In stappen
Het onderzoek laat zien dat bij AA niet alleen T-cellen het beenmerg aanvallen, maar dat verschillende soorten afweercellen samenwerken, waaronder ook B-cellen. De aanval verloopt in stappen. Het begint op plekken waar nog bloedvormende cellen zitten. Later komen er opruimcellen bij, en als de bloedvormende cellen verdwenen zijn, dooft de actieve aanval uit. Er werden drie groepen afweercellen aangewezen als veelbelovende doelwitten voor gerichtere behandelingen in de toekomst.
Ook werd onderzocht hoe de behandeling werkt. ATG zorgt voor een snelle maar kortdurende daling van bepaalde afweercellen. Ciclosporine remt daarna andere schadelijke afweercellen. Afweercellen die beschermen tegen virussen blijven deels behouden. Hoeveel werkzaam ATG iemand binnenkrijgt, verschilt sterk per patiënt, en dat lijkt invloed te hebben op hoe snel het bloed herstelt.
Logische vervolgstap
Hoewel dit proefschrift belangrijke nieuwe inzichten oplevert, is aanvullend onderzoek nodig. Zo moet nog worden uitgezocht wat het afweersysteem precies herkent op de bloedvormende stamcellen. Dit onderzoek vormt een logische vervolgstap op de bevindingen uit dit proefschrift en is essentieel voor de ontwikkeling van gerichtere behandelingen. Het onderzoek wordt onder leiding van Jennifer Tjon momenteel voortgezet op het laboratorium van de afdeling Hematologie van het Leids Universitair Medisch Centrum.





